New York (UNA/WAS) – Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres ayaa ka digay in Bariga Dhexe uu sii galayo xaalad qalalaase ah, isagoo carabka ku adkeeyay in cawaaqib xumada ka dhalan karta sii socoshada aysan ku koobnayn gobolka oo keliya, balse ay ku fidsan tahay adduunka oo dhan iyada oo loo marayo xiisado siyaasadeed, barokac, amni darro, carqaladeyn waddooyinka ganacsiga, iyo kororka qiimaha cuntada iyo shidaalka.
Tani waxay timid intii lagu jiray kulan heer sare ah oo ay yeesheen Golaha Amniga ee Qaramada Midoobay oo cinwaan looga dhigay: "Gaaritaanka xalalka siyaasadeed ee Bariga Dhexe: Dhexdhexaadinta iyo wadahadalka nabadda waarta," oo ka mid ah dhacdooyinka ugu caansan ee madaxweynenimada Colombia ee Golaha bishii Juun, oo uu guddoominayay Madaxweynaha Colombia Gustavo Petro Arrego, iyo ka qaybgalka in ka badan 70 mas'uul.
"Horumarradii ugu dambeeyay waxay walaac qoto dheer ka muujinayaan suurtagalnimada in si buuxda loo soo celiyo colaadda," ayuu Guterres ku yiri khudbaddiisa, isagoo ka hadlaya xiisadda ka taagan Lubnaan tan iyo bishii Maarso ee la soo dhaafay, isagoo ku baaqaya heshiis diblomaasiyadeed oo ixtiraamaya madaxbannaanida Lubnaan iyo sharafta dhuleed, isla markaana ku salaysan hirgelinta buuxda ee Qaraarka Golaha Amniga ee 1701, isagoo ku nuuxnuuxsaday in geeddi-socodka siyaasadeed uu ka bilaabmo xabbad-joojin dhammaystiran oo qof walba uu u hoggaansamo.
Isagoo ka hadlaya Falastiin, Guterres wuxuu xaaladda dhulka Falastiin ee la haysto ku tilmaamay mid si degdeg ah uga sii daraysa, isagoo xusay in Gaza ay weli wajahayso hubanti la'aan xooggan iyo dhibaato aad u weyn oo bini'aadamnimo, inkastoo xabbad-joojintii lagu dhawaaqay siddeed bilood ka hor, iyadoo khasaaraha rayidka uu sii socdo maalin kasta, howlaha bani'aadamnimadana la xaddidayo, baahiyaha aasaasiga ahna aan la dabooli karin.
Wuxuu ku baaqay in si buuxda loo hirgeliyo qorshaha dhammaystiran ee ay fududeeyeen Mareykanka, Qatar, Masar iyo Turkiga, isagoo carabka ku adkeeyay in bixinta gargaarka bani'aadamnimada aan loo isticmaalin sidii gorgortan, iyo in Gaza ay tahay oo ay sii ahaan doonto qayb muhiim ah oo ka mid ah dowladda Falastiin.
Xoghayaha Guud wuxuu yiri: "Xabbad-joojintu waxay u muuqataa inay tahay mid jilicsan ama hoos u dhac ku meel gaar ah oo ku yimid xoogga duqeynta," isagoo ka digaya khatarta ka dhalan karta in xasilloonidani isu beddesho iska hor imaad buuxa, isagoo ugu baaqay dhammaan dhinacyada inay ixtiraamaan xabbad-joojinta oo ay labanlaabaan dadaallada lagu gaarayo heshiis joogto ah, isagoo dalbanaya in la soo celiyo xorriyadda marin-haweedka ee gudaha iyo hareeraha Marinka Hormuz, iyo wadahadallo dhab ah oo ku saabsan arrimaha nukliyeerka.
Guterres wuxuu ka hadlay xaaladda Suuriya iyo Yemen, isagoo ku baaqay taageero joogto ah oo loo fidiyo marxaladda ku-meel-gaarka ah ee Suuriya ka dib 13 sano oo rabshado ah iyo in la ilaaliyo horumarka la sameeyay. Faylka Yemen, wuxuu soo dhaweeyay heshiis ay Qaramada Midoobay taageertay oo horseeday in la sii daayo 1600 oo maxaabiis ah oo la xiriira colaadda, wuxuuna ku baaqay in si degdeg ah oo shuruud la'aan ah loo sii daayo dhammaan shaqaalaha Qaramada Midoobay ee si aan sharci ahayn loo xiray iyo shaqaalaha kale ee gargaarka iyo diblomaasiyadda.
Madaxweynaha Colombia Gustavo Petro ayaa yiri: "Nabadda caalamku waxay u baahan tahay tallaabo degdeg ah oo laga qaado laba dhinac oo waaweyn: la dagaallanka isbeddelka cimilada iyo si degdeg ah u baabi'inta kaarboonka, iyo sameynta qaab-dhismeed caalami ah oo nidaamsan oo dimuqraadi ah oo loogu talagalay sirdoonka macmalka ah," isagoo ka digaya khataraha macluumaadka khaldan, hadallada ka dhanka ah muhaajiriinta, cunsuriyadda, dagaallada, iyo sinnaan la'aanta.
Intii uu kulanka socday, wakiillo ka socda dhowr waddan ayaa ku nuuxnuuxsaday muhiimadda ay leedahay in la kala hormariyo xalalka siyaasadeed iyo kuwa diblomaasiyadeed ee Bariga Dhexe, iyagoo xusay dadaallada dhexdhexaadinta ee ay ka qayb qaateen dhowr la-hawlgalayaal, oo ay ku jiraan Sacuudi Carabiya, Turkiga, Masar, Qatar iyo Shiinaha, kuwaas oo gacan ka geystay xabbad joojin iyo demin xiisadda.
Waxay tilmaameen in nabad waarta aan lagu gaari karin xoog, iyo in guusha milatari aysan ahayn beddel heshiis siyaasadeed, iyagoo ugu baaqay dhammaan dhinacyada inay is xakameeyaan, hoos u dhigaan xiisadda oo ay sii wadaan ka shaqeynta xal diblomaasiyadeed oo waara.
(waa dhamaatay)
