Qudus (UNA/WAFA) – Bulshooyinka reer Bedouin iyo tuulooyinka fogfog ee ku hareeraysan Qudus, adeegyada caafimaadku way maqan yihiin ama way ka baxsan yihiin, taasoo ka dhigaysa helitaanka daaweynta caqabad maalinle ah dadka deegaanka, gaar ahaan waayeelka iyo carruurta, iyadoo la tixgelinayo dhibka ka jira ka gudubka kontaroolada militariga, kharashka badan ee gaadiidka, iyo dhibka ka dhasha helitaanka xarumaha caafimaadka.
Iyadoo fulinaysa doorkeeda bani'aadamnimada ee muddada dheer soo jirtay iyo taageerada Boqortooyada Morocco, Hay'adda Bayt Mal Al-Quds Al-Sharif ma aysan sugin bukaanada inay soo gaaraan iyagoo la ildaran dhibaatadooda, laakiin waxay qaadatay dadaalka si ay u gaarto iyada oo loo marayo ololeyaal caafimaad oo bilaash ah oo dhammaystiran oo la bilaabay tan iyo bishii barakaysnayd ee Ramadaan iyadoo qayb ka ah barnaamijkeeda sanadlaha ah ee gargaarka bani'aadamnimada iyo bulshada..
Kolonyo caafimaad ayaa maanta oo Isniin ah gaaray tuulada Sheikh Saad, oo ku taal koonfur-bari ee Qudus. Tuuladani waxay muujinaysaa sheekada qadhaadh ee go'doonsan, maadaama ay ku hareeraysan tahay derbiga midab-takoorka dhinac walba, qiyaastii 3500 oo qof oo degganna waxay neefsan karaan oo keliya hal bar kontorool oo militari ah oo maamusha faahfaahinta nolol maalmeedkooda..
Imaatinka shaybaarka caafimaadka ee wareega iyo shaqaalaha caafimaadka ee takhasuska leh ee ku takhasusay daaweynta guud, daawada gudaha, daaweynta carruurta, iyo daaweynta indhaha ayaa ka dhigay waddo dhab ah oo loogu talagalay dadka deegaanka, gaar ahaan kuwa aan awoodin inay ka baxaan tuulada sababo la xiriira xayiraadaha ay ciidamada gumeysiga ku soo rogeen dhaqdhaqaaqa gawaarida, taasoo ku qasabtay muwaadiniinta inay lug ku safraan si ay u daboolaan baahiyahooda aasaasiga ah..
Madaxa golaha deegaanka tuulada Sheikh Saad, Jamal Za’iter, ayaa sheegay in tallaabooyinka qabsashada ay go’doominayaan tuulada isla markaana ay xaddidayaan awoodda muwaadiniinta ay u leeyihiin inay galaan xarumaha caafimaadka ee magaalada Qudus, taasoo ka dhigaysa ololaha noocaas ah, gaar ahaan kuwa caafimaadka, mid lagama maarmaan ah si loo magdhabo yaraantaas.
Zaiter ayaa intaa ku daray in adeegyada caafimaad ee xaddidan ee tuulada ay sii xumeeyaan dhibaatada dadka deegaanka, maadaama ay jirto hal xarun caafimaad oo keliya oo shaqeysa hal maalin toddobaadkii sababo la xiriira xaaladaha adag ee tuulada, taas oo aan dabooli karin baahiyaha ugu yar ee dadka..
Wuxuu xusay in ololahani uu saameyn wanaagsan ku leeyahay muwaadiniinta, isagoo muujiyay rajada uu ka qabo in mustaqbalka lagu celiyo iyo in hay'addu ay awood u yeelan doonto inay bixiso daawooyin marka laga soo tago baaritaanka iyo ogaanshaha cudurka..
Zaiter wuxuu si qoto dheer uga mahadceliyay Hay'adda Bayt Mal Al-Quds Al-Sharif, isagoo ammaanay taageerada joogtada ah ee Morocco iyo Boqortooyada Morocco, Boqorka, dowladda iyo dadka, isagoo garab taagan qadiyadda dadka Falastiin iyo wadajirkooda joogtada ah ee ay la leeyihiin dadka ku nool magaalada Qudus ee tuulada Sheikh Saad iyo meelo kale.
Dhankiisa, muwaadin Muhammad Musa Allan ayaa carabka ku adkeeyay in ololahan caafimaad uu muhiimad gaar ah u leeyahay tuulada, oo isu beddeshay xabsi weyn sababo la xiriira kontoroolka militariga, masaafada xarumaha caafimaadka, iyo dhibka dhaqdhaqaaqa..
Wuxuu intaas ku daray in marin u helidda xarumaha tuulada aysan ahayn mid fudud, sidaa darteed dadka deegaanka waxay qadarinayaan hay'ad kasta oo u timaada inay bixiso adeegyadeeda, gaar ahaan marka la eego tirada badan ee dadka waayeelka ah iyo kuwa qaba cudurrada daba-dheeraada sida dhiigkarka iyo macaanka, kuwaas oo u baahan dabagal joogto ah iyo baaritaanno xilliyeed oo aan rugta caafimaadka ee kaliya ee aagga ku taal aysan dabooli karin..
Muwaadin Jamaal Allan ayaa carabka ku adkeeyay in tuulada ay aad ugu baahan tahay dadaallada noocaas ah, isagoo sharraxay in qof kasta oo u baahan daaweyn uu aado magaalada Al-Eizariya, oo qiyaastii toban kiiloomitir u jirta, waxaana taas la socda dhibaatooyin badan oo la xiriira gaadiidka taasoo ka dhalatay caqabadaha haysta iyo kharashaadka dhaqaale ee culus.
Dhankeeda, Dalia Jaradat oo ka socota Astra Lab, oo ah la-hawlgalaha hirgelinta, ayaa sharraxday in ololahan caafimaad uu bartilmaameedsanayo dhammaan da'da, oo ay ku jiraan carruurta, haweenka, ragga, iyo waayeelka, iyo in adeegyada la bixiyo loo habeeyey si loo daboolo baahiyaha deegaan kasta oo juqraafi ah oo aan booqanno.
Waxay intaas ku dartay: "Adeegyadayadu kuma koobna baaritaannada guud, laakiin waxaa ka mid ah qaybaha gaarka ah sida daawada gudaha, daaweynta indhaha, iyo baaritaannada shaybaarka, marka lagu daro isku-dubarid degdeg ah oo loogu talagalay wareejinta kiisaska halista ah ee u baahan faragelin qalliin ama dabagal gaar ah oo isbitaallada ah."
Waxay ku nuuxnuuxsatay in meelaha ay bartilmaameedsanayaan ololaha caafimaadku ay aad ugu baahan yihiin sii socoshada iyo booqashooyin soo noqnoqda si loo hubiyo in si ballaaran loo daboolo baahiyaha dadka deegaanka iyo bixinta daryeel caafimaad oo waara.
Jidkii ololahan tan iyo markii la aasaasay wuxuu muujinayaa aragti istiraatiijiyadeed oo cad oo lagu beegsanayo meelaha ugu badan ee la takooro, laga bilaabo Khan al-Ahmar iyo bulshooyinka Jahalin iyo Muntar, iyadoo la gaarayo Jaba', Hizma, Rafat, xerada Qalandiya, iyo tuulooyinka waqooyi-galbeed ee Qudus sida Qatanna, Badu, iyo Sheikh Saad..
Ololaha caafimaad ee socda ayaa sababay in qiyaastii 1200 oo muwaadin ay ka faa'iidaystaan ilaa hadda, iyadoo celcelis ahaan ay ka faa'iideysteen 150 olole kasta. Dadaalladan waxaa ka mid ahaa, marka laga soo tago ogaanshaha xaaladaha caafimaad, in 15 kiis loo gudbiyo isbitaallada si loo dhammaystiro daaweynta, oo ay ku jiraan kiisaska wadnaha furan iyo kateetarka oo u baahan faragelin caafimaad oo degdeg ah.
Barnaamijka ololaha caafimaad ayaa loo qorsheeyay inuu sii socdo, isagoo gaaraya 24 olole oo daboolaya 31 gobol, iyadoo suurtagal ah in la isku daro gobollo badan hal olole oo ku salaysan tirada dadka. Marxaladaha ugu dambeeya, barnaamijku wuxuu sidoo kale ku jiri doonaa siinta ka-faa'iideystayaasha - gaar ahaan carruurta - muraayadaha indhaha oo ku salaysan warbixinnada caafimaadka, iyo sidoo kale daawooyinka lagama maarmaanka ah, taasoo hubinaysa sii jiritaanka saameynta caafimaad ee hindisayaashan.
(waa dhamaatay)
