دکتر العیسی: تکثرگرایی فرقه‌ای در فقه، منبعی برای غنای علمی است که وسعت و انعطاف‌پذیری شریعت اسلامی را برجسته می‌کند و فقهای بزرگ ملت در تقویت وحدت آن نقش داشته‌اند.

کوالالامپور (UNA) - جناب آقای شیخ دکتر محمد بن عبدالکریم العیسی، دبیرکل اتحادیه جهان اسلام و رئیس انجمن علمای مسلمان، اولین مجمع فقها را در کوالالامپور، پایتخت مالزی، با عنوان: «آموزش فقه اسلامی و تربیت فقها: ویژگی‌ها و ضوابط» افتتاح کردند. این مجمع توسط آکادمی فقه اسلامی اتحادیه جهان اسلام، تحت حمایت نخست وزیر مالزی، آقای انور ابراهیم، ​​و با حضور جناب آقای شیخ دکتر صالح بن حمید، امام و خطیب مسجد جامع، رئیس آکادمی بین‌المللی فقه اسلامی سازمان همکاری اسلامی، جناب آقای شیخ احمد فواز بن فاضل، مفتی ایالت‌های فدرال مالزی و جناب آقای دبیرکل شورای علمای ارشد پادشاهی عربستان سعودی برگزار می‌شود. این سخنرانی توسط شیخ عبدالعزیز بن عبدالله آل الشیخ، مفتی اعظم پادشاهی عربستان سعودی، رئیس شورای علمای ارشد و رئیس آکادمی فقه اسلامی MWL، که در جلسات این انجمن شرکت داشتند، به همراه تعدادی از مفتیان و حقوقدانان ارشد جهان اسلام و کشورهای اقلیت ایراد شد.

شیخ دکتر فهد بن سعد المجید، دبیرکل شورای علمای ارشد، عضو آکادمی فقه اسلامی و رئیس کمیته علمی آکادمی، در سخنرانی خود که به نمایندگی از مفتی اعظم پادشاهی عربستان سعودی ایراد شد، توضیح داد که فقه یک علم دقیق مربوط به یک تخصص خاص است. ایشان خاطرنشان کردند که کتابخانه اسلامی امروز مملو از تولیدات فقهی بی‌نظیر است.

حضرت مفتی اعظم ابراز امیدواری کردند که این مجمع، مطالعات و توصیه‌هایی را برای دسترسی بیشتر دانشجویان فقه اسلامی به این محتوای فقهی گسترده ارائه دهد. ایشان همچنین ابراز امیدواری کردند که این مجمع، برنامه‌های درسی تدریس فقه در دانشگاه‌های سراسر جهان اسلام و قدرت و تأثیر آنها در تربیت فقیهی توانمند برای تحقیق، تدبر و مطالعه مسائل و موضوعات نوظهور را نیز بررسی کند.
معظم له همچنین از آکادمی فقه اسلامی که بخشی از نظام نهادهای اتحادیه جهان اسلام است، ابراز قدردانی کردند. این انجمن توسط پادشاهی عربستان سعودی به جهان اسلام معرفی شده است تا به اتحاد مسلمانان، ایجاد پیوندهای محبت بین آنها و رسیدگی به مسائل فقهی معاصر آنها با بینش‌های علمی صحیح از طریق این آکادمی ارجمند کمک کند.

جناب شیخ محمد بن عبدالکریم العیسی، دبیرکل اتحادیه جهان اسلام، ضمن خوشامدگویی به شرکت‌کنندگان در این گردهمایی مبارک، تأکید کرد که فقه اسلامی، در طول تاریخ غنی خود، مرجع مشروع برای شناخت احکام فرعی عملی برگرفته از ادله تفصیلی بوده و هست و مسلمانان را در مورد دینشان مطابق با راهنمایی‌های شریعتشان آگاه می‌کند.

او توضیح داد که فقهای بزرگ امت با تقویت پیوندهای دانش و ادبیات آن بین مذاهب فقهی، سهم بسزایی در تقویت وحدت امت اسلامی داشته‌اند. این امر ناشی از نیت‌های خالص، وسعت نظر، قلب‌های پاک و دانش استوار آنها بود. عرصه دانش برای آنها خوشایند بود و با ادبیات والای اسلامی آراسته شده بود. این امر این تنوع فرقه‌ای را به منبعی برای غنای علمی تبدیل کرد و ویژگی‌های وسعت و انعطاف‌پذیری شریعت حقیقی ما و هماهنگی کامل آن را در زمان‌ها، مکان‌ها و شرایط مختلف برجسته ساخت.

جناب ایشان تأکید کردند که تنها کسانی که دانش، افق دید و دسترسی محدودی دارند، از این تنوع و گستردگی علمی آن ناامید می‌شوند. ایشان نسبت به خطر کسانی که متون را حفظ کرده‌اند اما معانی و ادبیات والای آنها را درک نکرده‌اند، و کسانی که نمی‌دانند فضل خداوند گسترده و شریعت او پاک و بردبار است و تلاش‌هایشان برای جلب قلوب برادرانشان، مطابق با تعادل بین سود و زیان، ممکن است برای دین و دنیایشان بهتر از تلاشی باشد که انجام داده‌اند، هشدار دادند.
در این راستا، او بر لزوم جذب تفاسیر فقهی مختلف و ایجاد پل ارتباطی بین مذاهب فکری اسلامی، بر اساس درک و احترام متقابل، تأکید کرد. او تأکید کرد که علمای امت، علیرغم تفاسیر متنوع خود، چیزی جز آجرهای سازنده در یک ساختار واحد نیستند، ساختاری که زیبایی آن با تنوع و یکپارچگی‌اش افزایش می‌یابد.

معظم له در پایان فرمودند: «در این جلسه مبارک، یک کمیته مقدماتی وجود داشت که به اعتقاد ما مسئولیت کامل را بر عهده گرفت و در نهایت این کتاب را منتشر کرد که پر از تحقیقات عمیق و دقیق در مورد آموزش فقه اسلامی و تربیت فقیه، در چارچوب پارامترها و ضوابط مهم است. خداوند به آنها پاداش فراوان دهد.»

از سوی دیگر، جناب شیخ دکتر صالح بن عبدالله بن حمید، امام و خطیب مسجد الحرام، رئیس آکادمی بین‌المللی فقه اسلامی و عضو آکادمی فقه اسلامی اتحادیه جهان اسلام، تأکید کرد که فقه اسلامی مجموعه‌ای از احکام ثابت نیست، بلکه علمی زنده است که با گذشت زمان تکامل می‌یابد و از قرآن و سنت گرفته شده و با در نظر گرفتن واقعیت‌های متغیر و در عین حال حفظ اصول اولیه خود، تکامل می‌یابد.

او توضیح داد که توسعه‌ی مطالعات فقهی به معنای نزدیک‌تر کردن مقیاس اجتهاد به ابزارها و معیارهای آن، بهره‌گیری از منابع فقه و نتایج اجتهادات فقهای قدیم و معاصر، و درک زبان و اصطلاحات فقهی است تا بتوان اصول و فروع فقه را فهمید و بدون دست‌اندازی به شریعت، اصول و منابع آن، به تحولات جدید پرداخت.
ایشان خاطرنشان کردند که پرورش یک فقیه مستلزم ایجاد شخصیتی متعادل و علمی است که دانش عمیق دینی را با آگاهی‌های معاصر ترکیب کند. معظم‌له توضیح دادند که این توسعه بر پایه‌های محکمی استوار است که مهمترین آنها عبارتند از: مراجعه به ادله شرعی اساسی از قرآن کریم، سنت، اجماع، قیاس و سایر ادله، علاوه بر در نظر گرفتن اهداف شریعت اسلام و اهداف کسانی که وظایف دینی را بر عهده دارند.

از سوی دیگر، مفتی ایالت‌های فدرال مالزی، جناب شیخ فواز فاضل، بر اهمیت اجتهاد جمعی با توجه به تحولات سریع و تغییرات پیچیده‌ای که در جنبه‌های مختلف زندگی رخ می‌دهد، تأکید کرد. وی توضیح داد که زندگی معاصر، با پیشرفت‌های تکنولوژیکی و اجتماعی خود، مسائل حقوقی جدیدی را ایجاد کرده است که در دوره‌های گذشته وجود نداشتند. این امر مستلزم سازوکارهای دقیق و سیستماتیک است تا اطمینان حاصل شود که احکام به شیوه‌ای سازگار با اهداف شریعت استخراج می‌شوند و منافع ملت را حفظ می‌کنند.

این انجمن به بررسی مسائل مهم نوظهور در آموزش فقه اسلامی پرداخت و ویژگی‌ها و ضوابط کلیدی در شکل‌گیری فقیه معاصر را بررسی کرد.

در پایان جلسات، این مجمع بیانیه پایانی صادر کرد که در آن شرکت‌کنندگان از الگوی مدرن و پیشگام ارائه شده توسط آکادمی‌های فقه اسلامی برای تنظیم اجماع فقهی تقدیر کردند. این آکادمی‌ها فرآیند اجتهاد جمعی را تنظیم می‌کنند و آن را به گروهی نخبه از علما می‌سپارند که دانش و تجربه عملی فراوان را همراه با تسلط ماهرانه بر ابزارها و اصول استدلال، استنتاج و کاربرد آنها ترکیب می‌کنند. این بیانیه همچنین شامل تعدادی توصیه برای تنظیم و توسعه مسیر مطالعات فقهی اسلامی، تربیت فقها و توانایی مقابله با چالش‌های فقهی معاصر بود.
شرکت‌کنندگان در این گردهمایی همچنین از نخست‌وزیر مالزی به خاطر حمایت مالی‌اش تشکر کردند و از اتحادیه جهان اسلام به خاطر تلاش‌هایش در برگزاری موفقیت‌آمیز نشست حقوقدانان تقدیر نمودند. آن‌ها خواستار تبدیل این نشست به رویدادی منظم در کشورهای مختلف اسلامی شدند تا روابط بین حقوقدانان مسلمان تعمیق یابد و بحث‌های آن‌ها در مورد مسائل دینی و علمی تسهیل شود.

(تمام شد)